Historia regionu

Bieszczady i Beskid Niski od tysiąca lat stanowią pogranicze krajów, kultur, wreszcie pogranicze narodów. Na jego historię i współczesność zawsze wpływał fakt zarówno peryferyjnego położenia w stosunku do centralnych obszarów właściwych krain, jak i łatwiejsza możliwość przenikania zwyczajów, kultur, narodów i języków. Tak jak każde pogranicze, tak samo Beskid Niski i Bieszczady od dawna stanowiły niejako pomost pomiędzy sąsiednimi krajami. Takie peryferyjne, pograniczne położenie, z natury rzeczy niespokojne, obfitujące z jednej strony w potyczki i wojny, z drugiej strony charakteryzujące się wzmożoną wymianą kulturalną, wytworzyło specyficzny klimat i charakter regionu.
Przed tysiącem lat było to pogranicze Polski, Rusi i Węgier. Kazimierz Wielki, przyłączając Ruś Halicką w 1340 r. do Korony, trwale związał północne stoki Karpat z Polską. Konieczność stałej obrony pogranicza przed najazdami tatarskimi czy też węgierskimi sprawiła, że wzniesiono zamki w Odrzykoniu, Bieczu, na Górze Sobień koło Załuża, w późniejszym czasie także w Sanoku, Lesku i Rymanowie. Fortyfikowano także miasta. Krosno posiadało jako jedno z kilku miast w całej Polsce podwójną linię murów miejskich. Pozostały w krajobrazie także liczne ślady założeń obronnych dworków szlacheckich.
Pogranicze to stały przepływ towarów i ludzi. Przez przełęcze karpackie przez wieki ciągnęli kupcy. Zyski z handlu transgranicznego były podstawą bogactwa tutejszych miast: Krosna, Sanoka, Jasła, Biecza, Dukli, Jaślisk i innych.
Przez wieki na tym terenie wspólni zamieszkiwali Polacy, Rusini, Żydzi. Sztuka sakralna każdego z tych narodów zadziwia swoim pięknem i różnorodnością. Wspaniałe, unikatowe w skali europejskiej, średniowieczne drewniane kościoły rzymskokatolickie w Haczowie, Bliznem, Binarowej, przepiękne murowane kościoły parafialne w Krośnie, Bieczu, Starej Wsi urzekają swoim pięknem i zachwycają bogatym wyposażeniem. Powiew egzotyki to urokliwe cerkwie w Hoszowie, Równi, Polanach i inne. Po zniszczeniach drugiej wojny światowej pozostała tylko jedna dobrze zachowana synagoga w Lesku.
Po latach ożywienia, wraz z licznymi wojnami, po I rozbiorze Polski nastąpiła stagnacja. Galicja, peryferyjnie położona część monarchii austro-węgierskiej, na nowo odżyła wraz z odkryciem i eksploatacją złóż ropy naftowej w II połowie XIX wieku. To właśnie w Bóbrce koło Krosna utworzono pierwszą w świecie kopalnię oleju skalnego. Do dziś można oglądać maszyny i urządzenia z tamtych czasów, prezentowane w skansenie - Muzeum Budownictwa Naftowego w Bóbrce. W krośnieńskim Muzeum Podkarpackim można obejrzeć największą w Europie kolekcję lamp naftowych - efekt praktycznego wykorzystania naturalnego bogactwa tutejszej przyrody.
Po wszelkich zawieruchach wojennych nadszedł wreszcie czas spokoju, Górskie tereny Bieszczadów, po drugiej wojnie światowej niemal wyludnione, od nowa są zagospodarowywane. Brak wielkiego przemysłu sprawia, że Bieszczady i Beskid Niski to jedno z niewielu miejsc w Europie, gdzie można oddychać naprawdę czystym powietrzem, gdzie ciszy nie zakłóca hałas wielkich miast, gdzie można napić się wody z krystalicznie czystych źródeł i potoków. Przyroda jest tutejszym największym skarbem, najcenniejszym bogactwem. Dwa parki narodowe, pięć krajobrazowych i wiele rezerwatów przyrody zapewniają ochronę walorów naturalnych regionu dla przyszłych pokoleń.
Miasta i miejscowości regionu zapraszają wszystkich pragnących poznać ciekawą kulturę pogranicza. Poznając zabytki Krosna, Biecza, Sanoka, a także urokliwe wiejskie kościółki, turysta może wspaniale wypoczywać nawet przy niesprzyjającej pogodzie.